CNBC-e Business’ın İlkini geçen sene yaptığı “Türkiye’ninYaşanabilir İller Araştırması” bu sene ikinci kez hayata geçti. Birönceki araştırmada sıralamayı belirleyen 28 kriterden bazılarını elendive yerlerine yenilerini eklendi. Bu yılki araştırma 34 kriteredayanıyor.
İstanbul, Antalya ve İzmir’in basamakları beşer onartırmandığına şahit oluyoruz. Başta Kırklareli, Karaman, Kayseri veGümüşhane olmak üzere pek çok flaş şehir var. Ama en alttakilerinkıpırdanamadığını da görüyoruz. Geçen yılın en kötü durumundaki 10 ilibu yıl da aynı yerdeydiler. Hareketlenmeleri kendi aralarında yerdeğiştirmekten ibaretti.
YAŞAMAK İÇİN İDEAL İLK ON ŞEHİR1- ANKARA
Başkent ekonomi, sağlık ve eğitim altyapısı en gelişmiş il. Sanatla ilgili aktivitelerde ikincisırada. Ekonomik olarak güçlü, araç yoğunluğu İstanbul’dan daha yüksek.Kişi başına düşen kamu yatırımında İstanbul’la başabaş, mevduattaİstanbul’un önünde. Hava kalitesi orta düzeyde, trafiği İstanbul’dankötü durumda. Suç oranı çok yüksek değil.
2- ESKİŞEHİROkur-yazaroranı en yüksek üçüncü il olan Eskişehir’de en dikkat çekici olansanata olan ilgi. Şehir, sinema izleyici sıralamasında beşinci sıradave kentte yeni sinema ve tiyatro sahnelerine ihtiyaç var. Zengin birkent, suç ve trafik dışında tüm verileri iyi görünüyor. Belediyecilikteson beş yılda önemli adımlar atan kent, iki basamak yükselerek ikincisıraya yerleşti.
3- İSTANBULTürkiye’nin enpahalı kenti ve ülkedeki toplam banka mevduatının yüzde 45.6’sınasahip. Suç oranı sanıldığı gibi yüksek değil. Hava kalitesi açısındanilk 10 şehir arasında ve üç yetişkinden biri araç sahibi. İşsizlikAnkara ve İzmir’e göre daha az.
4- ANTALYATürkiye’denüfusa oranla en çok araç Antalya’da. İki yetişkinden birine otomobildüşüyor, buna rağmen trafiği kötü değil. Turizmin gözdesi ekonomikparametrelere göre gayet iyi sırada ancak kişi başına vergide ilk 10’dayok. Hava kalitesi en yüksek ikinci il. Opera ve baleye olan ilgide iseüçüncü il konumunda.
- TRABZONTrabzon’daeğitim verileri orta düzeyde. Yalnız, acilen anaokulu öğretmenineihtiyacı var. Anaokulu öğretmeni açığının en yüksek olduğu ikinci il.Kent kilometrekare başına en uzun asfalt yola sahip. Buna rağmentrafiği kötü. Sinemaya ilgi sıralamasında Türkiye’nin dördüncü ili.Kent hayatındaki ve ekonomik verilerindeki gelişimle ön plana çıkıyor.
6- EDİRNEEdirne’decan sıkıcı tek şey suç oranı. 2007’de cezaevine giren kişi sayısı bin414’tü. Bu sayı nüfusa oranlandığında Edirne’yi suç oranı en yüksekikinci il yapıyor. Eğitim ve sağlık altyapısında ilk
kentten biriolması en büyük avantajı. Hava kalitesi kötü, orman alanı az. En çokvergi veren iller arasında 19’uncu sırada.
7- ISPARTAKentözellikle eğitim ve sağlık altyapısının iyiliğiyle öne çıkıyor. Trafiğirahat, eğitim düzeyi Türkiye ortalamasının üstünde. Sinemaya ilgi iyiama tiyatroya ilgi konusunda aynı şeyi söylemek mümkün değil. Havakalitesini iyileştirirse listede daha da yükseleceği kesin. En çokvergi veren iller sıralamasında 19’uncu sırada yer alıyor.
8- İZMİRİzmir’inkişi başına mevduatta üçüncü sırada olduğuna aldanmayın, mevduat tutarıİstanbul’un yarısı kadar bile değil. Kişi başına kamu yatırımında daİstanbul’un yarısını ancak alıyor. Yine de ekonomik parametreleri iyi.En çok hane elektriğini İzmirliler tüketiyor. 10 yetişkinden biriüniversite mezunu, suç ciddi problem.
9- ARTVİNArtvinkişi başına kamu harcamasında Türkiye’nin lideri. Devlet geçen yıl herArtvinli’ye 1710 lira yatırım yaptı. Ekonomik verileri Türkiyeortalamasının biraz üzerinde olan Artvin’de işsizlik oranı da çokdüşük. Kentin tek problemi pahalı olması gibi görünüyor.
10- KIRKLARELİTürkiye’ninen iyi eğitim altyapısına sahip ikinci ili olan Kırklareli, aynızamanda anaokulu öğretmeninin en yoğun olduğu yer. Okur-yazar oranındaikinci sıradaki kent, sanat etkinliklerine çok duyarlı. Öyle ki,Türkiye’de tiyatroya ilginin en yoğun olduğu kent konumunda. Ulaşımimkanlarının karayoluyla sınırlı olması dışında kentin önemli birproblemi yok.
72 MARDİN
Muhteşem mimarisi ve turizm potansiyelinerağmen yoksulluğu bir türlü kıramadı. Rakamlar olumlu şeylersöylemiyor. Konutlarda en az elektrik tüketimi bu kentte. İşsizliğin enyoğun olduğu dört kentten biri. En olumlu tarafı, suç oranının en düşükolduğu il olması.
73 ARDAHANArdahanişsizliğin en düşük olduğu dört ilden biri ama yine de çok yoksul.Türkiye’de kişi başına banka mevduatının en düşük olduğu üçüncü kent.Ancak bu yoksulluk suçu tetiklememiş, suç oranı epey düşük. Kentinucuzluk ve istihdam oranı dışında olumlu bir verisi yok gibi...
74 KARSŞaşırtıcıbir veri: Türkiye’de tiyatroya olan ilginin en yoğun olduğu kent.Genelde kültüre önem veren kentler zengin olur. Ama Kars örneğindedurum böyle değil. Toplam mevduatın ancak binde biri bu kentte. Devletde pek elini uzatmamış. En çok kamu yatırımı yapılan kentler arasında44’üncü sırada.
75 MUŞYoksulluktan sporyapmaya vakit var mı? Muş, sporcu sayısı en seyrek olan üçüncü il.Diğer parametrelerine de bakıldığında iyimser olmak güç. Evlerde en azelektrik tüketilen ikinci il. Kişi başına en az vergi ödeyen il.Üniversite mezunu oranı en düşük ikinci il. Tek avuntusu suç oranınındüşüklüğü...
76 BATMANTürkiye petrollerininkalbi Batman’da zenginlik ve yoksulluk birarada. Petrol kuyularındançıkan servete rağmen işsizliğin en yüksek olduğu dört ilden biri. Sekizyetişkinden biri otomobil sahibi olabiliyor. Türkiye’nin en ucuz dörtkentinden birisi ve suç oranı düşük.
77 ŞIRNAKBitlisgibi ilgiye muhtaç. Kişi başına en az vergi ödeyen üçüncü il.İşsizliğin en yüksek olduğu dört kentten biri. Eğitim açısından da kötüdurumda. Okur yazar oranı en düşük ikinci, ilkokul öğretmeninin en azolduğu üçüncü, ortaöğrenim öğretmeni sayısının en yetersiz olduğuikinci il.
78 ŞANLIURFATürkiye’nin en ucuzillerinden biri. Fiyatlar ortalamanın yüzde 4.4 gerisinde. Kişi başınamevduat sadece 477 lira. Konut sahipliğinde yoksulluğun izleri açıkçagörülüyor. 10 kişiden biri konut sahibi. İşsizlik yüksek, okur-yazaroranı düşük. İlkokul öğretmeni sayısının en yetersiz, sporcu sayısınınen az olduğu il.
79 HAKKARİHava kalitesininen kötü olduğu il olan Hakkari’nin ekonomik verileri hiç parlak değil.Kişi başına en düşük kamu yatırımı Hakkari’ye yapılıyor. Öğretmen açığıvar, ortaöğretim öğretmen sayısının en yetersiz olduğu il. Bir yandanda okur yazar oranı en düşük olan üçüncü il.
80 DİYARBAKIRAcil“açılım” gerekiyor. Diyarbakırlı tüm olumsuz şartlara rağmen sanatayoğun ilgi gösteriyor. Tiyatroya ilgide 15’inci, sinemada 19’uncusırada. Sorunların başında eğitim ve sağlık altyapısı geliyor. Kenteğitimde 73’üncü, sağlıkta ise 76’ncı sırada yer alıyor. Kaza oranı dayüksek ve trafiğe bir çözüm bulunması gerekiyor.
81 AĞRIEğitimaltyapısı en kötü şehir. Ekonomi parametresinden bakıldığında sondanbir önceki sırada. Üniversite mezunu oranının da en düşük olduğu il.Her 47 yetişkinden ancak biri üniversite bitirebilmiş. Okur-yazar oranıen düşük il de Ağrı. En iyi iki özelliği, işsizlik oranının düşüklüğüve ucuzluk.
İLLER 2009 SIRA 2008 SIRAAnkara 1 1
Eskişehir 2 4
İstanbul 3 28
Antalya 4 9
Trabzon
6
Edirne 6
Isparta 7 2
İzmir 8 14
Artvin 9 16
Kırklareli 10 24
Kırıkkale 11 7
Bolu 12 3
Kocaeli 12 13
Karabük 13 38
Karaman 13 31
Sinop 16 20
Elazığ 17 10
Mersin 18 22
Kayseri 19 35
Zonguldak 20 17
Muğla 21 21
Bursa 22 49
Çanakkale 23 11
Samsun 24 43
Kastamonu 25 15
Adana 26 45
Uşak 27 39
Balıkesir 28 36
Denizli 29 25
Gümüşhane 30 50
Rize 31 26
Burdur 32 8
Yalova 33 47
Nevşehir 34 30
Erzurum 35 18
Kütahya 36 19
Aydın 37 37
Giresun 38 41
Tekirdağ 39 59
Bartın 40 56
Malatya 41 53
Manisa 42 42
Niğde 43 12
Kırşehir 44 34
Sivas 45 33
Çankırı 46 29
Ordu 47 55
Erzincan 48 23
Çorum 49 48
Tunceli 50 32
Amasya 51 27
Adıyaman 52 70
Kahramanmaraş 53 67
Bilecik 54 54
Kilis 55 64
Tokat 56 57
Konya 57 46
Sakarya 58 44
Osmaniye 59 68
Bayburt 60 51
Hatay 61 62
Gaziantep 62 40
Düzce 63 61
Aksaray 64 65
Afyonkarahisar 65 52
Bingöl 66 66
Yozgat 67 63
Van 68 60
Iğdır 69 73
Siirt 70 72
Bitlis 71 69
Mardin 72 74
Ardahan 73 71
Kars 74 58
Muş 75 77
Batman 76 78
Şırnak 77 75
Şanlıurfa 78 80
Hakkari 79 76
Diyarbakır 80 79
Ağrı 81 81
PARAMETRE AĞIRLIĞI %EKONOMİ 25Kişi başına düşen kamu harcaması 2.
Kişi başına düşen araç sayısı 1.25
Kişi başına düşen konut sayısı 1.25
Kişi başına düşen ortalama kira geliri 1.25
Havayolu kullanım oranı 1.25
Kişi başına ödenen vergi 3.75
Satın alma gücü 3.75
Kişi başına düşen hane elektriği tüketimi 1.25
Kişi başına düşen mevduat miktarı 3.75
Yaratıcı sermaye reytingi 2.
Fiziki altyapı reytingi 2.
EĞİTİM 20Bir anaokulu öğretmenine düşen öğrenci 3
Bir ilköğretim öğretmenine düşen öğrenci 3
Bir ortaöğretim öğretmenine düşen öğrenci 3
Üniversite mezunlarının yetişkin nüfusa oranı 8
Okur yazarlık oranı 3
SAĞLIK 20Kişi başına düşen sağlık doktor sayısı 10
Kişi başına düşen hastane yatak sayısı 10
GÜVENLİK 15Suç oranı 7.
Deprem riski 7.
KENT HAYATI 12Spor tesisi kapasitesinin nüfusa oranı 1.2
Lisanslı sporcu sayısının nüfusa oranı 1.2
Araç başına düşen kaza sayısı 2.4
Ormanlık alanların kent alanına oranı 2.4
Hava kalitesi 2.4
Alışveriş merkezi sayısının nüfusa oranı 2.4
KÜLTÜR SANAT 8Tiyatro seyircisinin nüfusa oranı 0.8
Tiyatro koltuk kapasitesinin nüfusa oranı 0.8
Sinema seyircisinin nüfusa oranı 0.8
Sinema koltuk kapasitesinin nüfusa oranı 0.8
Opera ve bale seyircisinin nüfusa oranı 0.8
Opera ve bale koltuk kapasitesinin nüfusa oranı 0.8
Kütüphane ve eser sayısının nüfusa oranı 1.6
Müze ziyaretçi sayısının nüfusa oranı 1.6
internethaber.
